Participatief onderzoek

Door Daniella van Uden

Achtergrond

Een gezonde leefstijl op jonge leeftijd is belangrijk, maar niet alle jongeren hebben dezelfde kansen om een gezonde leefstijl te ontwikkelen. Daarnaast richten veel gezondheidsprogramma’s zich op alle jongeren zonder rekening te houden met onderliggende ongelijkheidsvraagstukken.

Participatief onderzoek met jongeren is een geschikte manier om gezondheidsprogramma’s te ontwikkelen. In participatief onderzoek werken onderzoekers samen met mensen uit de praktijk. Participatief onderzoek met jongeren voor een gezonde leefstijl kan de relevantie van gezondheidsprogramma’s voor jongeren vergroten. Programma’s sluiten namelijk beter aan bij de belevingswereld van jongeren. Daarnaast kan participatief onderzoek de stem van jongeren in het onderzoek vergroten en bijdragen aan het verkleinen van gezondheidsongelijkheid.

In Nederland zijn er nog weinig programma’s voor een gezonde leefstijl voor praktijkschoolleerlingen. Ook wordt er nog weinig participatief onderzoek gedaan samen met praktijkschoolleerlingen.

Het doel

We weten nog weinig over hoe je praktijkschoolleerlingen op een waardevolle manier kunt betrekken bij wetenschappelijk onderzoek naar gezonde leefstijl. In mijn promotieonderzoek wil ik daar meer inzicht in krijgen.

De aanpak

Om die vragen te beantwoorden, voer ik een literatuurstudie en een kwalitatief onderzoek uit. In de literatuurstudie wil ik graag leren van bestaande internationale onderzoeken met een vergelijkbare focus als het LIFTS project. De volgende onderzoeksvragen staan centraal: (1) Hoe worden jongeren in het voorgezet onderwijs betrokken als mede onderzoeker? (2) Hoe verschilt dit per schooltype? (3) Wat levert dit op voor de jongeren zelf?

In het kwalitatieve onderzoek staan de volgende onderzoeksvragen staan centraal: Hoe kunnen we samen met het praktijkonderwijs onderzoek doen naar een gezonde leefstijl? Hoe kunnen we praktijkschoolleerlingen echt een stem geven in dat onderzoek? Ik keek ze mee tijdens de onderzoeksactiviteiten van het behoeftenonderzoek van de andere drie promovendi. Ook sprak ik met leerlingen die meedoen met het LIFTS project en maakte ik posters met de leerlingen. Wat gaat er goed? Wat was er leuk? Wat was er saai? Wat was er moeilijk? Hebben jullie tips voor ons? Wat voor cijfer zouden jullie de lessen geven? Deze – en nog veel meer vragen – helpen ons een beeld te krijgen van wat werkt en niet werkt. Daarnaast interviewde ik medewerkers, aangezien zij een belangrijke rol spelen binnen het LIFTS project. Zij organiseren bijvoorbeeld de lessen of geven tips over de onderzoeksmaterialen. Als laatste interviewde ik de LIFTS onderzoekers over hun ervaring. Zo kunnen we van alle drie de perspectieven (leerlingen, docenten en onderzoekers) leren.

Wat we tot nu toe hebben geleerd

Het kwalitatieve onderzoek laat zien dat veel elementen belangrijk zijn in onderzoek doen met PrO leerlingen naar een gezonde leefstijl: een prettige omgeving, samenwerking met PrO medewerkers, een flexibel onderzoeksdesign en plezier in het onderzoek voor de leerling. Daarnaast blijkt een afwisseling aan praktische, interactieve, creatieve, visuele onderzoeksmethoden met snelle resultaten, weinig instructie en in kleine groepen belangrijk. De onderzoeken hadden geen expliciet leerdoel. De deelname van leerlingen aan het onderzoek lijkt echter wel te leiden tot meer kennis en bewustzijn over gezondheid.

Veel van deze elementen zijn belangrijk in het doen met onderzoek met alle jongeren. In de context van het praktijkonderwijs blijken echter een aantal elementen extra belangrijk: (1) veel leerlingen hebben negatieve leerervaringen gehad. Daarom kan een gevoel van gezien en gehoord worden in participatief onderzoek extra waardevol zijn voor PrO leerlingen. (2) inclusieve onderzoeksmethoden die aansluiten bij de doelgroep zijn essentieel om PrO leerlingen een stem te geven in het onderzoek. (3) Hoewel PrO medewerkers een beperkte tijdsinvestering in het onderzoek kunnen leveren, spelen zij een cruciale rol. Ze creëren bijvoorbeeld een veilige sfeer, betrekken leerlingen bij het onderzoek en ‘vertalen’ de onderzoeksactiviteiten tussen leerlingen en onderzoekers.

Deze elementen zijn belangrijk om jongeren in het praktijkonderwijs echt een stem te geven bij participatief onderzoek voor een gezonde leefstijl. Zo kunnen we gezondheidsprogramma’s ontwikkelen die beter aansluiten bij deze doelgroep.